Algemene Rekenkamer: Weinig zicht op resultaten extra geld kabinet
![](https://www.accountancyworld.nl/storage/news/1092/conversions/Torrentje-Hofvijver-main.jpg)
bron: AccountancyWorld
Het kabinet-Rutte IV slaagt er niet in alle ambitieuze doelen waar te maken. In de praktijk lukte het in 2023 vaak niet om het geld uit te geven. Over wat er gebeurd is met extra budgetten voor terugdringen van drugssmokkel, helpen van kwetsbare regio’s, onderhoud van rijkswegen of onderwijs voor nieuwkomers geven ministers matig inzicht. De ondersteuning van burgers en bedrijven bij hoge energiekosten is actief en beheerst aangepakt. Dat meldt de Algemene Rekenkamer.
Ministers rapporteren goed over extra geld voor meer betaald ouderschapsverlof, over crises als de opvang van Oekraïners en het aanvullen van gasreserves. Veel beperkter krijgt het parlement informatie over tal van andere onderwerpen waar extra geld voor beschikbaar was. Voor de hele kabinetsperiode van 4 jaar zou € 76 miljard extra uitgegeven worden. Maar in 2023 is zeker € 7,2 miljard op de plank blijven liggen.
In juli 2023 is het kabinet voortijdig gevallen. Het sindsdien demissionaire kabinet meldt in de Voorjaarsnota 2024 dat ook in de komende jaren ‘onderuitputting van de begroting’ een blijvertje is en dat dus geld later besteed wordt dan gepland. Het verantwoordings-onderzoek van de Algemene Rekenkamer van 15 mei 2024 wijst, net als over 2018 en 2019, uit dat de politieke ambities groter zijn dan ministeries en uitvoeringsdiensten van de rijksoverheid aan kunnen. Vooral door personeelstekorten zijn minder van de extra budgetten besteed. Dit speelt onder meer bij Defensie, het gevangeniswezen, het onderwijs, de Belastingdienst en in de zorg. Ook de vele regels en processen bij de rijksoverheid en verouderde ICT bemoeilijken de uitvoering van beleid.
Effecten inzet extra geld vaak matig inzichtelijk
Lang niet altijd vermelden ministers in hun jaarverslag welke resultaten ze hebben geboekt. “Verantwoordingsdag is resultatendag. Het kabinet geeft in zijn jaarverslag helaas te weinig inzicht in de resultaten van publiek geld”, zegt president Pieter Duisenberg. Welke resultaten bereikt zijn met de inzet van extra geld in 2023 voor bijvoorbeeld schoolleiders of de sociale advocatuur blijft onduidelijk. De Algemene Rekenkamer heeft bij 12 beleidsonderwerpen het oordeel ‘matig’, soms zelfs ‘zorgelijk’ moeten vellen. Reden: de doelen voor het extra geld zijn vaak vaag omschreven en de bereikte resultaten vaak onbekend. Wordt extra geld vermengd met bestaande geldstromen, dan is dat niet meer apart te volgen, ook niet of er resultaat mee is bereikt.
Oordelen over aantal beleidsonderwerpen
Uit het onderzoek blijkt onder meer dat de minister van Infrastructuur onvoldoende inzicht heeft in de beperkingen door achterstallig onderhoud van bruggen, tunnels en rijkswegen. Wel ‘toereikend’: een saneringsregeling voor varkenshouderijen (en hoe de overheid van die ervaring kan leren) en het zicht dat de minister heeft op verstoringen door gebrekkig onderhoud van het spoor.
Uitvoering beleid loopt vast - meer vacatures bij rijksoverheid, meer inhuur
De Algemene Rekenkamer merkt in een aantal gevallen op dat beleid vastloopt in de uitvoering. Vaak is de regelgeving complex. Het toeslagenstelsel en de inzet om slachtoffers van het toeslagenschandaal te compenseren illustreren dat op pijnlijke wijze. Er zijn bovendien onvoldoende ambtenaren of andere uitvoerders (te werven) om het werk uit te voeren. In de afgelopen 4 jaar is het aantal vacatures bij de rijksoverheid verdubbeld naar 32.000. Noodgedwongen loopt de inhuur van duurdere tijdelijke krachten op. Voor een aantal overheidsdiensten ligt dat aandeel ruim boven de norm (10 %). Het is onduidelijk of verlengingen van tijdelijke contracten voldoen aan wet- en regelgeving.
Resultaten blijven achter, waardoor verwachtingen van burgers niet gehaald worden. Zo kampt een grote uitvoeringsdienst als de Belastingdienst, onderdeel van het Ministerie van Financiën, met hoge uitstroom, ook vanwege pensionering. Daar moet in de komende 5 jaar bijna de helft van alle werknemers vervangen worden. Het vertrek van belastingambtenaren betekent onder meer verlies aan kennis en expertise. Veel problemen kunnen niet vlot opgelost worden. Personeelskrapte bij de Belastingdienst heeft trage oplossingen voor verouderde ICT tot gevolg, maakt de hersteloperatie toeslagen extra duur, leidt tot inhuur van schijnzelfstandigen, vergroot risico’s op misbruik door belastingbetalers en vertraagt betere dienstverlening aan burgers met betalingsproblemen.
|
Dat de politiek nieuwe wensen neerlegt bij de Belastingdienst die ten koste gaan van de noodzakelijke ICT-vernieuwingen, vindt de Rekenkamer zorgelijk. Dit betreft onder meer de modernisering van de systemen voor de 3 grootste belastingstromen, goed voor € 165 miljard aan ontvangsten.
De Algemene Rekenkamer heeft het afgelopen jaar onderzoek naar een aspect van de bedrijfsvoering bij de Douane moeten stopzetten. Dit is gebeurd nadat, voor de onderzoekers, signalen van verhoogde veiligheidsrisico’s waren binnengekomen.
Optreden actief en beheerst; niet elke crisismaatregel effectief
Het optreden van het Rijk in de energiecrisis was actief en beheerst. Sommige steunmaatregelen vanwege de coronapandemie en energiecrisis lopen nog door. Eerder oordeelde de Algemene Rekenkamer dat de inkoop van coronavaccins doeltreffend was. Maar niet elke steunmaatregel is effectief. Zo valt op dat in 2023 voor een regeling voor mkb-bedrijven die veel energie verbruiken (TEK-regeling) van de begrote € 1,4 miljard maar € 156 miljoen is uitgegeven. Daarvan zal de rijksoverheid bovendien € 100 miljoen terugvorderen, omdat de aanvragende ondernemers achteraf er toch geen recht op hebben. De verantwoording door de minister van Economische Zaken en Klimaat over deze subsidie is op orde. Maar de regeling kwam voor het bedrijfsleven te laat - de gas- en stroomprijzen daalden alweer – en heeft daardoor zijn doel gemist.
Grote budgetten staan klaar om ingezet te worden
Voor de jaren 2024-2028 heeft het zittende (demissionaire) kabinet veel extra budgetten uit het regeerakkoord van 2022 klaarstaan, mits daarvoor plannen worden uitgewerkt. Zoals voor klimaatbeleid, schoner water, biodiversiteit en de stikstofproblematiek – uit de Monitor Brede Welvaart & SDG’s 2024 blijkt dat de stand van de natuur verder is verslechterd.
Zelf nagaan hoe belastinggeld wordt besteed? De Algemene Rekenkamer lanceert op 15 mei 2024 de webapplicatie Ons geld ontcijferd https://onsgeldontcijferd.rekenkamer.nl/
Laatste nieuws
-
06 sep Bestuurders Wirecard moeten 140 miljoen betalen
-
06 sep ING: pas in 2025 koopkrachtwinst ondanks sterke loongroei
-
06 sep Economische groei eurozone valt iets lager uit in tweede kwartaal
-
06 sep Auditfees staan onder druk in de Verenigde Staten
-
06 sep Personeelstekort leidt bij 4 op de tien accountancykantoren tot lagere kwaliteit van werk
-
06 sep NBA publiceert Publieke Managementletter over de rol van de accountant in de pensioentransitie
-
06 sep Praktische tips voor young professionals in de accountancysector
-
06 sep De opkomst van de tech-enabled boekhouder leidt tot transformatie traditioneel businessmodel
-
06 sep Eén op drie zzp'ers heeft slechts één opdrachtgever
-
06 sep Efficiënter samenwerken met klanten: wat is daarvoor nodig?
Praat mee
Heeft u al een account? Dan kunt u
Inloggen
Heeft u nog geen account? Maak dan een account aan